Samolot IŁ2 należał do jednych z najbardziej znanych konstrukcji radzieckich używanych podczas najazdu hitlerowskich Niemiec na ZSRR. Lotnictwo radzieckie używało go od pierwszych dni zmagań z najeźdźcą, aż do zwycięstwa. Sturmovik stanowił wyposażenie również pułków lotnictwa polskiego. Był lubiany przez pilotów oraz obsługę naziemną, a zwłaszcza przez wojska naziemne. Śpiewano o nim nawet pieśni. Podczas swojej służby IŁ2 uzyskał szereg przydomków, „Latający czołg”, „Latający garbus” ( z racji „garbatej” osłony kabiny w wersji 1 miejscowej), „Łatający piechur”, oraz najbardziej znane – „Szturmowik” („Sturmovik”) i „Iljuszyn”- oczywiście od nazwiska twórcy maszyny, który tak wypowiadał się o swoim produkcie: „.... Skuteczność bojowa samolotu szturmowego przeszła najśmielsze oczekiwania. Ogniem z działek i karabinów maszynowych, wyrzutni rakietowych, zrzucając setki kilogramów różnych bomb niszczyły siłę żywą i sprzęt wroga, siały strach i spustoszenie w jego szeregach. Hitlerowcy nazwali te groźne maszyny czarną śmiercią, dżumą, przed którą  nie ma ratunku”. Łącznie wyprodukowano blisko 35 000 sztuk samolotów IŁ2 ( ! ), dla porównania Polska, podczas kampanii wrześniowej dysponowała ok. 500 samolotami bojowymi.

Główny konstruktor Siergiej W. Iliuszyn urodził się w 1894 roku na wsi Dilialewo. Początkowo pracował jako robotnik. Podczas I wojny światowej był mechanikiem lotniczym. W 1926 roku ukończył Wojskową Akademię Lotniczą im. Żukowskiego. W latach 1926-31 pracował w Naukowo-Technicznym Komitecie Sił Powietrznych. Od 1932 rozpoczął prace konstrukcyjne. Zespół pod jego kierownictwem skonstruował m.in.:

• dwusilnikowy samolot bombowy DB3 (później zmodernizowana wersja otrzymała nazwę IŁ-4)

• samoloty szturmowe IŁ2 i IŁ10

• samolot komunikacyjny IŁ12

• bombowiec o napędzie odrzutowym IŁ28 (1949)

• czterosilnikowy samolot transportowo-komunikacyjny IŁ18

• czterosilnikowy, odrzutowy samolot komunikacyjny IŁ62 ( używany również przez PLL LOT i   wycofywany po feralnej katastrofie w lesie kabackim)

ETAPY  POWSTAWANIA SAMOLOTU

W roku 1938 z powodu wzmożonej sytuacji militarnej w Europie w ZSRR poczyniono pierwsze kroki w celu opracowania nowego rodzaju samolotu- samolotu szturmowego. Zaprojektowanie nowej konstrukcji zlecono dwóm zespołom: SW Iljuszyna i PO Suchoja. Lepszy samolot opracowany przez wymienione biura miał być skierowany do produkcji. Zespół konstrukcyjny Iljuszyna przystąpił do pracy wcześniej, co zaowocowało też szybszym oddaniem projektu do testów. Wiosną 1939 r. Rozpoczęto pierwsze próby samolotu oznaczonego jako CKB-55. Był to dwumiejscowy dolnopłat, wyposażony w chowane podwozie, z silnikiem AM35 konstrukcji Mikulina o mocy 1350 KM. Przednią cześć kadłuba stanowiła skorupa pancerna o grubości od 4 do 7 mm. Próby samolotu wykazały jednak, że maszyna ma niewystarczające uzbrojenie i dosyć słabe osiągi przy pełnym uzbrojeniu. W oparciu o zalecenia komisji państwowej, która czuwała nad projektem i przeprowadzała próby, na bazie poprzedniego projektu opracowano nowy prototyp CKB-57. Prototyp oblatano w październiku 1940 roku. Dodano pancerz za plecami pilota (12 mm), dwa działka 20 mm, dwa karabiny SzKAS, a pod skrzydłami umieszczone zostały wyrzutnie ośmiu niekierowanych pocisków  rakietowych RS-82 lub RS-132. W przedstawionej wersji zrezygnowano z kabiny tylnego strzelca, dzięki czemu zwiększono zapas paliwa do 470 kg. Prototyp 57 osiągnął przy ziemi prędkość maksymalną 450 km/h i mógł przenosić od 400 do maksymalnie 600 kg. bomb. Należy tu wspomnieć,że kiedy rozpoczęły się już próby państwowe Iła, samolot Su był dopiero w fazie pierwszych testów.

W marcu 1941 r. Pospiesznie ukończono próby samolotu CKB-57 i pod nazwą IŁ-2 skierowano go do produkcji seryjnej. Do chwili napaści III Rzeszy na ZSRR wyprodukowano zaledwie 249 egzemplarzy Ił2.  pierwsze z tych samolotów dostały się do jednostek bojowych jeszcze przed wybuchem wojny. Pospiesznie przeszkolono pilotów i samoloty skierowano na front. Początkowo Iły skierowano na front środkowy. Natomiast już pierwsze boje wykazały zalety samolotu szturmowego. Samoloty działały skutecznie przeciw celom na polu walki, a do tego były odporne na przestrzelenia, nawet poważnie uszkodzone wracały na macierzyste lotniska. Rozwijająca się produkcja Sturmovika została chwilowo wstrzymana, gdyż konieczne było ewakuowanie zakładów produkcyjnych na wschód przed wojskami hitlerowskimi. Tak te chwile wspomina główny konstruktor : „Robotnicy i inżynierowie wykazali w tych dniach prawdziwe męstwo. W październiku 1941, gdy wróg zbliżał się do Moskwy, fabrykę załadowano na wagony kolejowe i przewieziono za Wołgę. Robotnicy przywieźli ze sobą obrabiarki, wyposażenie i gotowe części. Od razu po wyładowaniu ruszyła produkcja.”

Pierwsze produkowane na zapleczu Iły2 zeszły z linii produkcyjnej na początku 1942 r. Przerwę w produkcji wykorzystano na wprowadzenie szeregu zmian. Od połowy 1943 r. Produkowano miesięcznie 1000 sztuk samolotu Sturmovik. Pierwszy okres stosowania IŁ2 wykazał zalety tej maszyny, nie obyło się jednak też bez krytyki. Jedną z  wad był brak strzelca z tyłu samolotu, który broniłby niezbyt zwrotną maszynę przed atakami myśliwców od tyłu. Konieczna była w tym wypadku eskorta innych samolotów, co w dwóch pierwszych latach wojny nie zawsze było możliwe. Ponadto wprowadzenie przez III Rzeszę nowych czołgów wymagało zmodernizowania uzbrojenia na Ile, zwłaszcza strzeleckiego. W wyniku doświadczeń bojowych na początku 1942r. Odbyła się konferencja pilotów samolotów szturmowych, którzy postulowali wprowadzenie tylnego strzelca, zwiększenie siły uzbrojenia i mocy silnika. Na podstawie wymienionych postulatów sformułowane zostały wymagania taktyczno-techniczne co do następnej wersji Ił-2. Prototyp nowej wersji Ił2m3 przeszedł badania w czerwcu 1942r. I pierwsze egzemplarze seryjne pojawiły się już na froncie w trzecim kwartale tego roku. Najważniejszą z szeregu modyfikacji, jakie wprowadzono w samolocie, było umieszczenie za kabiną pilota kabiny strzelca, uzbrojonego w karabin maszynowy UBT 12,7 mm konstrukcji Berezina. Początkowo strzelca nie chroniły osłona i pancerz (brak pancerza powodował straty strzelców znacznie  większe niż pilotów). Zastosowano więc otwieraną na bok osłonę i opancerzenie kabiny strzelca. Uzbrojenie strzeleckie umieszczone w skrzydłach również uległo modyfikacjom. W miejsce działek typu SzWAK zastosowano działka konstrukcji Wołkowa i Jarcewa kal.23 mm. Działka te mające dużą szybkostrzelność okazały się trafnym wyborem do niszczenia czołgów. Zmieniono również moc silnika na 1750 km (silnik AM-38F). Modernizacja samolotu na tym jednak się nie zakończyła. Już po bitwie pod Kurskiem zastosowano samoloty wyposażone w działka 11-P-37 kal.37 mm z zapasem 32 sztuk amunicji na każde działko ( dwa ). Dzięki nim można było zwalczać np. silnie opancerzone, najnowsze czołgi niemieckie Pz Kpfw. VI Tiger. Wprowadzono również nowy rodzaj bomb PTAB o ciężarze 2,5 kg z głowicą kumulacyjną. Samolot IŁ2 mógł zabierać 200 takich bomb. Stworzono również wersję szkolną oznaczoną UIŁ-2. Od roku 1944 przechodził próby natomiast nowy samolot opracowany na bazie IŁ2, IŁ8 i IŁ10. Ostatni został też  niezwłocznie skierowany do produkcji i pojawił się na froncie tuż przed zakończeniem wojny. Odznaczał się lepszymi osiągami, prędkością, a także właściwościami aerodynamicznymi. Samoloty były produkowane po wojnie przez czeskie zakłady Avia i również służyły w lotnictwie polskim. .

UZBROJENIE SAMOLOTU

Samoloty IŁ-2 były wyposażane standardowo w uzbrojenie strzeleckie oraz w wyposażenie podwieszane, bomby i rakiety.

Strzeleckie : w wersji jednomiejscowej 2 km SzKAS z łącznym zapasem amunicji 1500 sztuk, 2 działka SzWAK z zapasem 400 sztuk amunicji;  w wersji dwumiejscowej zamiast działek SzWAK, działka VJa oraz 1 km UBT z zapasem amunicji 150 sztuk pocisków w kabinie strzelca. W późniejszych wersjach dwumiejscowych Iły uzbrajano w działka kalibru 37 mm, mocowane w zasobnikach pod skrzydłami. Wersja szkolna (UIŁ) była wyposażona tylko w dwa km. Wszystkie dane zestawione są w tabelce.

Bombowe : bomby w czterech komorach bombowych w centropłacie i na dwóch punktach zewnętrznych pomiędzy komorami bombowymi. Samolot mógł być wyposażany w 4 bomby po 100 kg. każda, 2x250 kg., 6x50 kg lub 4 kasety z małymi bombami o ciężarze od 2,2 kg. do 28,6 kg.

Rakietowe : 8 niekierowanych pocisków rakietowych RS-82 lub RS-132 na wyrzutniach RO pod skrzydłami ( ew. 4 rakiety w późniejszych wersjach dwumiejscowych)

Łączny   ciężar uzbrojenia podwieszanego sięgał 400 kg, a w wersji przeciążonej do 600 kg. ( samolot był wówczas mocno ograniczony pod wzg. manewrów i prędkości wznoszenia ).

TAKTYKA WALKI NA IŁ-2

Zasadniczym sposobem działania na Ił-2 były uderzenia niewielkimi grupami po 4-12 samolotów szturmowych. Przy przerywaniu wcześniej przygotowanych linii obrony nieprzyjaciela stosowano również ześrodkowane uderzenia większymi grupami samolotów: pułkami, dywizjami a niekiedy korpusami. W początkowym okresie wojny samoloty szturmowe atakowały cele z lotu poziomego na bardzo małej wysokości (mniej niż 50 m.!).Później, w miarę zdobywania przewagi w powietrzu i słabnącej obrony przeciwnika, bardziej efektywne było atakowanie z wysokości 600 - 900 m. lotem nurkowym, który w przypadku Sturmovika był dość płaski (ci którzy już latali na symulatorze i tu zauważyli, że przy głębokim locie nurkowym samolot IŁ-2 ciężko wyprowadzić z lotu nurkowego). Zrzut bomb następował przy wysokości 200 - 400 m. Przy tej metodzie możliwe było najbardziej efektywne wykorzystanie uzbrojenia samolotu. Uzyskiwano większą celność z działek i bombardowań celów. Szykami bojowymi IŁ-2 były : klin, front, kolumna lub schody. Znanym sposobem ataków był również "krąg" (zwany "kręgiem śmierci").Samoloty IŁ-2 przekraczały wówczas linię frontu z boku od celu. Dolot odbywał się zazwyczaj w szyku "wydłużone schody w prawo".Następnie samoloty ze zwrotem w lewo formowały krąg i atakowały cel zwykle w kierunku własnych wojsk, później w kręgu powtarzały atak, dzięki temu cel znajdował się pod nieprzerwanym ostrzałem IŁów, aż do wyczerpania przez nie amunicji i zrzuceniu bomb. Atak w kierunku własnych wojsk miał tę zaletę, że w przypadku uszkodzeń samolotu mógł on bez wykonywania skrętów (co spowalnia prędkość lotu) przelecieć nad linią frontu i bez zbędnych manewrów wylądować po "właściwej stronie barykady" nawet w sytuacji awaryjnej. Odległość pomiędzy samolotami w kręgu wynosiła ok.600 m. Piloci IŁów wykonywali również loty opatrzone nazwą "polowanie". Pary i klucze samolotów wyszukiwały i niszczyły mniejsze kolumny wojsk na drogach, dezorganizowały tyły wroga niszcząc linie kolejowe i transporty. Samoloty szturmowe działały zazwyczaj pod eskortą samolotów myśliwskich Po reorganizacji lotnictwa radzieckiego (1942r.) utworzono jednolite oddziały i związki. tak więc lotnictwo szturmowe, działające w ramach armii lotniczych ZSRR, dzieliło się na korpusy, dywizje i pułki. Pułk w pełnym składzie liczył 36 maszyn. spotykało się również korpusy mieszane, czyli np. 2 pułki myśliwców i 1 pułk szturmowy wyposażony w IŁy-2. 

DZIAŁANIA BOJOWE NA IŁ-2 STURMOVIK